Atopik egzama neden olur?
Atopik dermatit, kişisel yatkınlık yanı sıra çevresel faktörler gibi pek çok faktörün rol oynadığı kompleks bir durumdur. Hastaların deri bariyeri bozuktur ve alerji yanıtları artmıştır. Bunun yanı sıra sabun, deterjan kullanımı, kimyasallar, alerjen maruziyeti ile belirli bakteri ve virüs enfeksiyonları çevresel faktörleri oluşturur. Filagrin denilen protein, derinin sağlıklı bariyerinin korunmasını sağlar, eksikliği egzama gelişimi ile yakından ilişkili bulunmuştur. Bu protein ile ilgili genetik bozukluklar atopik dermatit hastalarının enfeksiyonlara daha yatkın olmasına ve kimyasalların deriden kolay geçmesine ve böylelikle kaşıntı ve egzama gelişimine katkıda bulunurlar.
Atopik egzama nedir?
Atopik egzama sıklıkla çocukluk çağında başlayan sık bir deri hastalığıdır. Beş çocuktan birinde görüldüğü tahmin edilmektedir. ‘Atopik’ terimi, alerjik reaksiyonların artmış olduğu astım, egzama ve alerjik rinit üçlüsü için kullanılır. Egzama, kırmızı, kuru, kaşıntılı, bazen su toplayan akıntılı ve kalınlaşmanın eşlik ettiği deri görünümünü ifade eder.
Atopik egzamanın belirtileri nelerdir?
Hastalığın temel belirtisi kaşıntıdır. Kaşıntıya tepki olarak kaşıma davranışı egzamanın kötüleşmesine neden olur. Hastalar şiddetli kaşıntı nedeniyle uyumakta güçlük çeker, ertesi gün yorgun ve gergin olur. Zaman zaman iyileşme ve kötüleşme dönemleri olur. Semptomlar kışın deri kurudukça kötüleşme eğiliminde olur.
Atopik egzamanın belirtileri görülme yaşına göre değişiklik gösterir. Bebeklik döneminde yanaklarda, el, kol ve bacakların dış yüzeylerinde kırmızı, kepekli yamalar, zaman zaman akıntılı, sarı kabuklar görülebilir. Deri tipik olarak kurudur. Çocukluk döneminde ise egzama plakları kıvrım bölgelerinde izlenir. Erişkin dönemde ise el egzaması, göz kapağı egzaması, tüm vücudun %90’dan fazlasının kızarıklık ve kepeklerle kaplanması şeklinde izlenen eritrodermi, kıvrım yerleri veya dış yüzeylere yerleşebilen egzam plaklarıyla karakterize bir tablo olarak izlenir.
Atopik egzama nasıl tedavi edilir?
Atopik dermatitte tedavinin amacı hastalığı kontrol altına almaktır.
Atopik egzama tedavisinin temeli derinin nemlendirilmesine dayanır. Düzenli olarak nemlendiriciler uygulanmalı (kış aylarında en az günde iki kez) ve deriyi temizlerken sabun içermeyen kokusuz, renksiz temizleyiciler kullanılmalıdır. Çeşitli nemlendiriciler arasından hasta kendisinin en rahatlıkla uygulayabildiğini seçmelidir.
Topikal steroidler (kortizonlu kremler): Egzama plaklarının kızarıklığı ve kaşıntısı üzerine etkilidirler. Bölgeye ve hastanın yaşına göre değişik güçte krem ve pomadlar vardır. Doktorlar kullanılacak bölgeye göre gerekli süre ve güçte topikal steroidleri reçete ederler. Uzun süreli kullanımda deriyi inceltici ya da kılcal damar oluşumu gibi yan etkileri olabileceğinden doktorun tavsiyesine uygun şekilde ve miktarda kullanılmalıdır. Uygun şekilde kullanıldıklarında oldukça etkilidirler.
Topikal kalsinörin inhibitörleri: Kortizon içermeyen, etkili topikal tedavi seçeneklerindendir. Kortizonlu kremlerle ya da tek başına, onları izleyecek şekilde kullanılabilirler. Yanma-batma hissi oluşturabilir, ancak bu etki birkaç uygulama sonrasında sıklıkla ortadan kaybolur.
Fototerapi (ultraviyole tedavisi): Ultraviyole tedavisi belirli seanslarla yapılan ve seçişlmiş hastalarda etkili olabilen bir tedavi şeklidir.
Diğer tedaviler: Çok yaygın egzaması olan hastalarda, vücut yüzey alanının tutulma oranı ve hastalık şiddeti dikkate alınarak ağızdan alınan ya da enjeksiyon şeklinde uygulanan tedavilere ihtiyaç duyulur. Bu tedaviler arasında;
- Kısa süreli kortizon tedavisi (max. 2-3 hafta)
- Siklosporin (sıklıkla 3-6 ay)
- JAK-inhibitörleri
- Dupilumab
- Azatiopurin
- Metotreksat
- Mikofenolat mofetil
yer alır. Bu tedaviler hekimin yakın gözlemi ile verilir ve düzenli aralıklarla bir takım kan tahlillerinin yapılmasını gerektirebilir.
Atopik egzama tanısı nasıl konulur?
Atopik egzamanın tanısı klinik belirtileri ile kolaylıkla konulur. Bazen serumda immunglobulin E yüksekliği, eozinofil sayısının artması ve deri delme testinde solunum ya da besin alerjenlerine pozitif yanıt da tanıyı desteklemek için gerekebilir.
Atopik egzamanın alevlenmesine neden olabilen faktörler nelerdir?
- Sabun, deterjan, çeşitli kimyasallar, sıcak ortam, tozlar, yünlü giysiler ve evcil hayvanlar
- Grip, soğuk algınlığı gibi enfeksiyonlar
- Derinin bakteriyel enfeksiyonları (S.aureus), viral enfeksiyonları (Herpes)
- Deri kuruluğu
- Nadiren besin alerjileri
- Stres
- Düşük nemli ortamlar
- Aşırı ısınma ya da terleme
Kendi bakımınızda nelere dikkat etmelisiniz?
- Cildinizi günde iki kez nemlendirmeye çalışın.
- Sabun yerine nemlendiricili yıkama ürünleri kullanın, duş jeli, banyo köpüğü kullanmayın.
- Ev işi yaparken mutlaka eldiven giyin; eldiveniniz pudrasız ve lastik-olmayan bir eldiven olsun.
- Yüzme sonrası hemen duş alın ve nemlendirici sürün
- Pamuklu giysiler giyin ve sentetik veya yünlü giysilerden uzak durun.
- Kaşıma ve yolma davranışından kaçının, kaşıma duygusu gelince nemlendirici ile derinizi hafifçe sürerek rahatlamaya çalışın
- Sıcak ortamlardan kaçının
- Giysilerinizi mümkünse çift durulama yaparak deterjan kalıntılarını iyice uzaklaştırın
Koç Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.
Güncelleme Tarihi:
19 Kasım 2025
Yayınlanma Tarihi:
28 Ocak 2021
Soru ve önerileriniz için aşağıda bulunan mail adresini kullanarak editoryal ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.