Tanısal / Terapötik Torasentez
Plevra (Akciğer Zarı) Nedir?
Plevra, akciğerleri, mediasteni, diyaframı ve göğüs kafesini saran bir zardır. Paryetal (dış) ve visseral (iç) plevra olmak üzere iki yapraktan oluşur, bu yapraklar arasında kalan boşluğa plevral boşluk adı verilir.
Plevral Sıvı (Efüzyon) Nedir?
Artmış sıvı üretimi veya azalmış emiliminden kaynaklanan, plevral boşlukta anormal sıvı birikmesi plevral efüzyon (plörezi) olarak adlandırılır.
Torasentez Nedir?
Torasentez plevral sıvının bir iğne veya kateter yardımıyla toraks dışına çıkarılması işlemidir. İşlem plevral boşlukta biriken sıvının karakterini ve etyolojiyi aydınlatmamıza yardım etmenin yanı sıra, sıvının kapladığı hacmin azaltılmasıyla tedavi amacıyla da yapılabilen bir işlemdir.
Tanısal torasentezde plevral sıvı örneklemek hedeflenir. Sıvının miktarına göre plevral boşluğa kör veya ultrason rehberliğinde enjektörle girilerek sıvı alınır.
Terapötik torasentezle, sıvının örneklenmesi yanı sıra boşaltılması hedeflenir. Loküle veya miktarca az sıvılarda ultrason /BT rehberliği iğne/kateter giriş yerinin belirlenmesini kolaylaştırır, işlem güvenliğini artırır.
Torasentez Nasıl Yapılır?
Loküle sıvılarda iğne giriş yeri belirli bir interkostal aralıktan yapılabilecekken serbest sıvı drenajı için seçilecek giriş yeri sıvı üst seviyesinin 1-2 interkostal mesafe aşağısından tercih edilmelidir. İğne giriş deliğinin diyaframa çok yakın olmamasına dikkat edilmelidir.
Terapötik torasentez için işlemden önce ponksiyon bölgesi sterilizasyonunu takiben lokal anestezi yapılmalıdır. Yüzde 1 veya 2 lidokain önce epidermise, üst kaburganın periostuna ve sonra parietal plevra komşuluğuna enjekte edilir. Ardından iğne geri çekilir. İğnenin her ilerlemesinde enjeksiyon öncesinde piston geri çekilerek intravasküler aralığa denk gelmediği doğrulanmalıdır.
Sonrasında boşaltıcı işlem için hazırlanan kateter seti aynı aralıktan plevral boşluğa ilerletilir. İlerleme esnasında enjektörün pistonu sürekli negatif basınçta kalmalı ve sıvı aspirasyonu gözlendikten sonra 0.5 mm daha ilerletilerek sabitlenmelidir. Torasentez için hazırlanmış ekipman setlerinde kullanılan kateterlerin arkasındaki musluk sayesinde kateterin plevral boşluğa girmesi sırasında plevral boşluğa hava girişi engellenir.
Sıvı drenajının uzun süreceği durumlarda kateter cilde dikişle sabitlenebilir.
Kateterin çekilmesi anestezi gerektirmez, negatif basınç uygulanarak güvenle göğüs duvarından çıkarılabilir.
Torasentezden Sonra İyileşme Ne Kadar Sürer?
Torasentez sonrası iyileşme kısa sürede gerçekleşir. Kateter gerektiren işlemlerden sonra yaklaşık 2 gün boyunca ağırlık kaldırmak gibi yorucu hareketler yapmamak, işlem bölgesinde dikiş var ise lokal koruyucu önlemler almak önemlidir.
Sıvı basısı altında kalmış akciğerin açılması için plevral sıvı boşaltıldıktan sonra solunum egzersizleri yapılması önerilmektedir.
Torasentez Kaç Kez Yapılabilir?
Torasentez işlemi plevral sıvı tekrarladığında birkaç gün arayla yapılabilir ama her girişimin plevra zarında travma yarattığı ve plevral zarlarda yapışıklık geliştirme riski taşıdığı göz önünde bulundurulmalıdır.
Torasentez İşlemi Ağrılı Mıdır?
Torasentez işlemi öncesi bölgeye uyuşturucu ilaç uyguladığından kişinin işlemde ağrı hissetmesi beklenmez. İşlem bittikten sonra anestezi etkisi geçtiğinde girişim bölgesinde hafif bir ağrı hissedilebilir.
Torasentez Kimlere Yapılmaz?
Girişim öncesi hastadan iyi bir hikâye alınması önemlidir. Hastanın kanamaya eğilimi olması (hemofili, trombosit düşüklüğü vs.) kan sulandırıcı tedavi kullanması, lokal anestezik ilaçlara veya latekse alerjisi olması durumunda işlem ertelenebilir ve uygun şartlar sağlandıktan sonra hasta işlem alınabilir.
Torasentezin Komplikasyonları Nelerdir?
Torasentezin potansiyel komplikasyonları arasında girişim yerinde ağrı, cilt altına (hematoma) veya plevra içi kanama (hemotoraks), plevral boşluğa hava kaçağı (pnömotoraks), plevral boşluğun enfeksiyonu (ampiyem), dalak, karaciğer gibi komşu organ hasarları, akciğer ödemi sayılabilir.
Komplikasyon riski deneyimli ellerde özellikle görüntüleme eşliğinde yapıldığında oldukça düşüktür.