Yaz Sıcaklarında Ortaya Çıkabilecek Sağlık Sorunları ve Alınması Gereken Önlemler
Pek çoğumuz yazın gelmesini dört gözle bekleriz ancak yaz sıcaklarında sağlık sorunlarıyla da karşı karşıya kalabiliriz. Bunlardan birisi de uzun süren yüksek sıcaklıklardır. İklim değişikliği nedeniyle günümüzde daha sık karşılaştığımız ve her sene giderek daha çok maruz kaldığımız sıcak hava dalgaları, toplumun sağlığını tehdit eden önemli bir meteorolojik afettir.
Sıcak hava dalgaları belirtileri ile acil servise ne zaman başvurulur sorusu da bu dönem önem kazanmaktadır. Sıcak hava dalgası ile birlikte ortaya çıkan semptomlar sebebiyle yaz aylarında acil servis başvuruları sayısında artış gözlemlenmiştir. Ayrıca sıcak hava dalgası ile ölüm riski de bazı kırılgan gruplar için kayda değer ölçüde artmaktadır. Serebrovasküler rahatsızlıkları bulunanların ölüm riski, sıcak hava dalgaları sırasında yüzde 53,4’lük artış gösteriyor. Benzer şekilde, solunum rahatsızlıklarına sahip kişilerin ölüm riski de yüzde 40,7 oranında yükseliyor. Hassas gruplar arasında yer alan 65 yaş üstü vatandaşların da ölüm riskinin yüzde 20,9 oranında arttığı tespit edilmiştir.
Aşırı Sıcak (Sıcak Hava Dalgası) Nedir?
Bir bölgedeki mevsimsel ortalama sıcaklığın birkaç gün ya da daha uzun süre boyunca belirgin şekilde olması durumudur. Örneğin ülkemizde yaz aylarında 35-40 derece üzerindeki sıcaklıklar sıcak hava dalgası olarak tanımlanır.
Yaz Aylarında Görülen Sıcak Hastalıkları ve Sıcakla İlişkili Hastalıklar Nelerdir?
Sıcak hava, vücudun kendini soğutma yeteneğini sınırlayarak yarım saat gibi kısa bir sürede susuzluğa yol açabilir. Ayrıca; sıcak döküntüsü, sıcak krampları, sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması gibi çeşitli rahatsızlıkları kapsayan genel bir terim olan ısı hastalığına sebep olabilir. Ciddi vakalarda beyin ve diğer organlara zarar verebilir. İşte her biri hakkında daha fazla bilgi:
Sıcak Döküntüsü: Ter cilt altında sıkıştığında, göğüs, dirsek kıvrımları, boyun veya kasık gibi bölgelerde küçük, sivilce benzeri kırmızı kabarcık kümeleri oluşabilir ve bu bölgelerde batma veya karıncalanma hissi yaratabilir.
Sıcak Krampları: Vücut çok ısındığında ağrılı, istemsiz kas spazmları meydana gelebilir.
Sıcak Bitkinliği: Daha ciddi bir sıcak hastalığı türü olan bu durum, vücudun genellikle terleme yoluyla su ve tuz kaybına verdiği tepkidir. Yoğun terleme; soğuk, soluk ve nemli cilt; hızlı ve zayıf nabız, mide bulantısı ve baş dönmesi gibi diğer belirtiler de görülebilir. Tedavi edilmezse sıcak bitkinliği, sıcak çarpmasına yol açabilir.
Sıcak Çarpması: Vücut sıcaklığının yaklaşık 40 dereceye yükselmesi ve vücudun terleme yoluyla kendini yeterince soğutma yeteneğini kaybetmesi olup yaşamı tehdit eden bir durumdur. Sıcak çarpması nedir sorusunun cevabı, bu belirtilerle daha da netleşir. Diğer belirtiler arasında kafa karışıklığı (değişen zihinsel durum ve anlaşılmaz konuşma); sıcak ve kuru cilt, kusma; aşırı terleme, nöbetler ve bilinç kaybı yer alır. Sıcak çarpması acil müdahele gerektirir, hemen tedavi edilmezse ölümcül olabilir.
Bir Günlük Sıcak mı, Sıcak Hava Dalgası mı Vücut Üzerinde Daha Fazla Etkilidir?
Uzun süreli bir sıcak hava dönemi olan sıcak hava dalgası iki günden fazla sürebilir. Bu kesintisiz sıcaklık, susuz kalma riskini artırabilir ve vücudun elektrolit takviyesi (temel vücut fonksiyonları için hayati önem taşıyan mineraller) ihtiyacını artırarak toparlanmayı zorlaştırabilir.
Vücudun bir gün boyunca sıcakla başa çıkması daha kolaydır; ancak birkaç gün sıcak bastığında bu çok daha zordur. Kendinizi iyi hissetmezsiniz ve daha fazla su içme isteğiniz azalır. Başınız ağrıyabilir, sersemlik veya mide bulantısı hissedebilirsiniz; kusuyor olabilirsiniz. İşte bu noktada, sıcak bitkinliği, tedavi edilmediğinde sıcak çarpmasına dönüşebilir.
Kimler Sıcak Çarpmasına Karşı Daha Savunmasızdır?
Özellikle iki grubun acil servise ne zaman başvurulur sorusunu gündeme getiren durumu daha sık yaşadığı görülmektedir.
Bunlardan biri; çiftçiler veya inşaat işçileri gibi açık havada çalışanlar, sıcak havaya maruz kalan kişilerdir. İşlerini bırakıp gölgeye veya klimalı ortam gibi sıcak hava farklı olan bir iç mekana geçememektedirler.
İkinci grup ise yaşadığı yerde soğutucu bulunmayan, yalnız yaşayan yaşlı yetişkinlerdir. Yaşlılarda sıcak riski, ani sıcaklık değişikliklerine gençler kadar hızlı uyum sağlayamadıkları nedeniyle yüksektir; bazı durumlarda kronik hastalıklar sıcak hava etkisiyle birlikte vücut ısısını düzenleme yeteneklerini azaltır ve araştırmalar ayrıca ter bezi fonksiyonlarının yaşlanmayla birlikte bozulduğunu göstermiştir.
Diğer yüksek risk grupları arasında, fiziksel olarak aktif olduklarında yetişkinlere göre daha az terleyen ve daha fazla ısı üreten 2 yaşından küçük çocuklar, bebekler de yer alıyor. Bebeği arabada bırakmak sıcak havalarda özellikle tehlikelidir. Sıcak arabalarda bırakılan küçük çocuklar ve bebekler sıcak çarpması açısından yüksek risk altındadır. Bu nedenle, camları açık olsa bile hiçbir çocuk veya bebek park halindeki bir arabada bırakılmamalıdır.
Sporcular, hamile kadınlar ve sosyal olarak izole edilmiş kişiler sıcak çarpmasına yakalanma açısından daha yüksek risk altındadır. Aynı şekilde, obez olanlar, kalp veya akciğer rahatsızlığı olanlar, uyuşturucu veya alkol kullananlar veya akıl hastalığı, dolaşım bozukluğu veya diyabet gibi bir engeli veya rahatsızlığı olanlar da dahil olmak üzere kronik hastalığı olan kişiler, hipertermi ve sıcak çarpması açısından dikkatli olmalıdır.
Sıcak Havalarda Hangi İlaçlara Dikkat Edilmelidir?
Belirli ilaçları kullanan kişiler, bu ilaçların sıcak hava dalgası sırasında hassasiyetlerini nasıl etkileyebileceği konusunda doktorlarıyla konuşmalıdır. Bu belirli ilaçlar; alerjileri, yüksek tansiyonu ve ruh sağlığı sorunlarını tedavi etmek için kullanılan yaygın ilaçları içerir.
İnsülin buzdolabında saklanmazsa daha az etkili olabilir. Alerjik acil durumları tedavi etmek için kullanılan EpiPens®, sıcakta bırakıldığında bozulabilir ve daha az ilaç verebilir.
Aşırı Sıcaklara Karşı Hangi Önlemler Alınmalıdır?
Sıcak havalarda su ve diğer sıvıları içmek bir numaralı önceliktir. Susuzluğu önlemek için terleme yoluyla kaybedilen sıvıların her saat başı yenilenmesini gerekmektedir. Tüketiminizi yönlendirmek için günde sekiz bardak su gibi eski standartlara güvenmeyin; örneğin bir sporcu, hareketsiz bir kişiden daha fazla sıvıya ihtiyaç duyacaktır. Genellikle insanlara ne kadar su aldıklarını ölçmek için idrarlarının rengine bakmalarını söyleriz. İdrarınız sarıysa, zaten bir veya iki litre geridesiniz demektir. Yeterince su içiyorsanız, idrarınız berrak ila soluk sarı olmalıdır.
İnsanların yaptığı hatalardan birisi de terlediklerinde kaybettikleri tuzu (sodyumu) geri kazanmamalarıdır. Tuz, kanınızdaki birincil elektrolittir. Tuz seviyenizin çok düşmesi, zihinsel durumda değişiklik ve hatta kardiyovasküler çöküş gibi önemli sorunlara neden olabilir.
Sıcak Havalarda Evde mi Kalmalı, Dışarı mı Çıkmalı?
Sıcakta dışarı çıkma saatleri, özellikle yazın dışarı çıkmak zararlı mı sorusu için kritik noktadır. İnsanların ısı yorgunluğu geliştirme olasılığının en yüksek olduğu 10:30 ile 14:00 saatleri arasında güneşten mümkün olduğunca uzak durmak gerekir.
Gün ortasında dışarıda olması gereken herkes sık sık mola vermeli ve susuz kalmamalıdır. Dışarıda olması gerekmeyen kişiler ise mümkün olduğunca içeride kalmalıdır. Sporcuların, sabahın erken saatlerinde veya akşam serinken antrenman yapmaları daha uygundur.
Sıcak Havalarda Nasıl Giyinilmeli?
Bol giysiler, altından havanın geçmesine izin verir ve terlemenizi sağlar. Havalanması olan bir şapka ise başınızdaki ısının atılmasına yardımcı olur ve güneşin yüzünüze vurmasını engeller. Sıcak havalarda nasıl giyinmeli sorusuna verilecek cevaplardan biri de açık renkli giysiler tercih edilmesidir; çünkü bu giysiler güneşi yansıtır ve ısıyı dağıtır. Mümkünse UV koruyucu giysiler giyilebilir çünkü bu ısıyı engeller ve UV ışınlarına maruz kalmayı önler. Bu giyinme kuralları etkili serinleme yöntemleri arasında sayılabilir.
Sıcak Çarpması Belirtileri ve İlk Müdahale Yöntemleri Nelerdir?
Evdeki herkes, yaklaşık 40 derece veya daha yüksek vücut ısısı; sıcak, kırmızı, kuru veya nemli cilt; hızlı ve güçlü nabız, ve kafa karışıklığı gibi sıcak çarpması belirtileri ile karakterize olan sıcak çarpmasının semptomlarını bilmelidir. Birinin sıcak çarpması belirtileri gösterdiğini fark ederseniz, şunları yapılmalıdır:
- Hemen 112'yi arayın.
- Kişiyi gölgeli bir alana veya bulabileceğiniz en serin yere götürün.
- Kişinin serinlemesine yardımcı olmak için elinizdeki tüm yöntemleri kullanın; bunlar arasında kuvvetlice yelpazelemek, koltuk altlarına, kasıklarına, başına ve boynuna serin ve ıslak bezler koymak; yer alabilir.
- Kişiyi yalnız bırakmayın.
- Vücut sıcaklığını takip edin ve vücut sıcaklığı 39-38°C'ye düşene kadar soğutma çalışmalarına devam edin.