Endoskopi Nedir? Endoskopi Nasıl Yapılır?
Endoskopi; vücudun içini doğrudan görüntülemek ve gerekirse tedavi uygulamak için ucunda ışık ve kamera bulunan ince, esnek bir tüpün (endoskop) doğal açıklıklardan veya küçük kesilerden içeri ilerletildiği minimal invaziv bir “endoskopik inceleme” yöntemidir. Günümüzde yalnızca tanı için değil; polip alma, kanama durdurma, darlık genişletme, stent yerleştirme gibi işlemler için de kullanılır.
Endoskopi Nedir?
Basitçe; endoskop denilen uzun, ince ve kameralı bir tüp ile organların iç yüzeyini ekranda görerek değerlendirme işlemidir. Çoğu zaman hastanede, endoskopi ünitesinde yapılır.
Endoskopi Hangi Durumlarda ve Neden Yapılır?
- Tanı ve tarama: Ülser, gastrit, reflü, yutma güçlüğü, kansızlık, kanama, polip/kitle şüphesi gibi belirtilerin nedenini araştırmak; kolonoskopi ile bağırsak kanseri taraması yapmak.
- Tedavi: Kanama durdurma, dar segmenti genişletme, polip çıkarma, yabancı cisim çıkarma, stent yerleştirme gibi işlemler.
- Biyopsi: Şüpheli alanlardan parça alınarak kesin tanı koymak.
Endoskopi Kimlere Uygulanır?
Şikâyet ve bulgularına göre hekim tarafından gerekli görülen hastalara uygulanır. Sindirim sistemi şikâyetleri, kanama/kansızlık, kilo kaybı, yutma güçlüğü, kronik ishal-kabızlık gibi durumlarda sık istenir. Tarama amaçlı kolonoskopi de belli yaş ve risk gruplarında kullanılır.
Endoskopi Çeşitleri Nelerdir?
- Üst endoskopi (üst gastroskopi/EGD): Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağını inceler.
- Kolonoskopi / Sigmoidoskopi: Kalın bağırsağı (veya alt kısmını) değerlendirir.
- Enteroskopi: İnce bağırsağı değerlendirir.
- Diğerleri (organ sistemine göre): Bronkoskopi (akciğer), sistoskopi (mesane), histeroskopi (rahim), laparoskopi (karın içi, cerrahi).
Ayrıca kapsül endoskopi (yutulan kamera kapsülü), endoskopik ultrason (EUS) ve dar bant görüntüleme gibi gelişmiş teknolojiler de kullanılmaktadır.
Endoskopi Nasıl Yapılır?
İşlem öncesi monitörize edilirsiniz. Çoğu endoskopide sedasyon (uyku hali) verilir; üst endoskopide boğaz spreyiyle lokal anestezi de uygulanabilir. Endoskop, değerlendirilecek bölgeye nazikçe ilerletilir; gerekirse biyopsi veya tedavi yapılır. Üst endoskopi genellikle 15–30 dakika sürer; endoskopi türüne göre toplam süre yaklaşık 30–120 dakika aralığında değişebilir.
Endoskopi Riskli Bir İşlem midir?
Genel olarak güvenlidir; ciddi komplikasyonlar nadirdir. Nadir görülen riskler arasında kanama (özellikle biyopsi/tedavi yapıldığında), enfeksiyon, sindirim kanalında yırtılma ve sedasyona/anesteziye reaksiyon sayılabilir. İşlem öncesi hazırlığa uymak riski azaltır.
Endoskopi Yapılmadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
- Açlık: Genellikle katı gıdaya 8 saat, sıvıya 4 saat ara verilir.
- İlaçlar: Kan sulandırıcılar vb. ilaçlar konusunda hekiminizin talimatlarına uyun.
- Bağırsak temizliği: Kolonoskopi/alt GİS işlemleri öncesi “bağırsak hazırlığı” gerekir.
- Refakat/araç: Sedasyon aldıysanız sizi eve götürecek biri olmalı.
Endoskopi İşlemi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
- Çoğu kişi aynı gün evine döner; sedasyon alındıysa dinlenin, 24 saat araç kullanmayın ve önemli kararlar vermeyin.
- Boğazda hafif yanma, gaz/şişkinlik-kramplar 1–2 gün içinde genelde azalır.
- Acil uyarı işaretleri: Ateş, göğüs ağrısı, nefes darlığı, siyah dışkı/şiddetli kanama, şiddetli karın ağrısı gibi belirtilerde hemen sağlık kurumuna başvurun.
Endoskopi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Endoskopi İşlemi İçin Hangi Doktora Gidilmelidir?
Endoskopi doktoru genellikle gastroenteroloji uzmanıdır; işlem hastanelerin endoskopi ünitesinde yapılır. Bazı durumlarda ilgili branş hekimleri (Göğüs hast., Üroloji, Kadın-doğum vb.) kendi endoskopilerini uygular.
Endoskopi Kimlere Uygulanmaz?
Mutlak/nispi kontrendikasyonlar hekiminizce değerlendirilir; şok, akut perforasyon, peritonit, fulminan kolit, yeni geçirilmiş akut miyokart enfarktüsü gibi durumlarda genelde yapılmaz veya ertelenir. Ciddi aritmiler, iş birliği güçlüğü gibi haller “nispi” olabilir.
Endoskopi Teknolojisindeki En Son Teknikler Nelerdir?
- Kapsül endoskopi (yutulabilen minik kamera),
- Endoskopik ultrason (EUS),
- Dar bant görüntüleme ve yüksek çözünürlüklü endoskoplar,
- Üçüncü boşluk (third-space) endoskopisi (örn. POEM), endobariyatrik işlemler ve yapay zekâ destekli görüntüleme/kalite artırımı.
-
Endoskopi Sonucu Ne Zaman Çıkar?
Çoğu zaman hekiminiz işlem sonrası ilk bulguları paylaşır. Biyopsi alındıysa patoloji sonucu için genelde birkaç gün beklenir; kurum süreçlerine göre değişebilir.
Endoskopi Ne Kadar Sürer?
- Üst gastroskopi: Genellikle 15–30 dakika.
- Diğer endoskopiler: İşlem türüne göre yaklaşık 30–120 dakika.
Endoskopi Sonrası Beslenme Nasıl Olmalı?
Yutma refleksi geri dönene kadar yemek/içecek almayın (genelde 45 dk). Sonra, kurum önerisine göre hafif/seyrek öğünlerle başlayıp tolere ettikçe normale dönülebilir.
Endoskopi Sonrası Hastanede Yatılır mı?
Çoğu endoskopi günübirlik gerçekleştirilir; bazı ileri işlemler/komorbid durumlarda gece yatış gerekebilir.
Endoskopi Öncesi Su İçilir mi?
Kurum talimatı esastır. Sıklıkla sıvılar işlemden 4 saat önce kesilir; bazı merkezler “şeffaf sıvıyı 2 saat öncesine kadar” serbest bırakabilir. Randevu öncesi size verilen hazırlık yönergesine uyun.
Endoskopi yapılırken hasta uyutulur mu?
Bilinçli sedasyon veya derin sedasyon denilen yöntemlerle işlem yapılır. İlkinde hasta tam uyumazken , derin sedasyonda hasta tam anestezi altında uyur ve işlem sırasında birşey hisstmez , sonrasında da işlemi hatırlamaz.” Koç üniversitesi Hastanesi endoskopi ünitesinde işlemler derin sedasyonla yapılmaktadır. “
Endoskopi işleminde anestezi uygulanır mı?
Çoğu işlemde sedasyon (uyku hali) kullanılır; üst endoskopide boğaz için lokal anestezi sprey verilir. Genel anestezi daha az oranda gerekir. Genel anestezi (tam uyutma) rutin değil; sadece çocuklar, çok endişeli/zor hastalar, uzun/karmaşık terapötik işlemler veya aspirasyon/solunum yolu riski olan seçilmiş durumlarda tercih edilebilir.
Endoskopi işleminde acı hissedilir mi?
Sedasyon ve/veya lokal anestezi sayesinde acı/batma beklenmez; kolonoskopide geçici basınç/gaz hissi olabilir.
Endoskopi ile neresi incelenir?
Sindirim sisteminde yemek borusu–mide–onikiparmak bağırsağı (üst gastroskopi), kolon ve rektum (kolonoskopi), ince bağırsak (enteroskopi) başlıcalarıdır. Diğer organ sistemleri için de endoskopik yöntemler mevcuttur (bronkoskopi, sistoskopi, histeroskopi vb.).
Endoskopi ile biyopsi alınması tehlikeli midir?
Biyopsi tanıda çok değerlidir. Kanama riski biyopsi/terapötik işlem yapıldığında artsa da genel risk düşüktür ve çoğu kanama küçük ve yönetilebilir niteliktedir.