Sedef Hastalığı (Psoriasis)
Sedef Hastalığı Belirtileri ve Çeşitleri Nelerdir?
Sedef hastalığı toplumda sık görülen, alevlenmelerle birlikte uzun süre devam etme potansiyelinde olan kronik bir hastalıktır. Genellikle keskin sınırlı, üzerinde hastalığa ismini veren sedefi (gümüş) renginde kepeklenmeler (pullanmalar) bulunan kızarıklıklar ile ayırt edilir.
Sedef hastalığı tüm dünyada yaygın olarak görülmekte, sıklığı %2-3’tür. Her iki cinsiyeti benzer etkiler, çocuk yaşlarda başlayabildiği gibi 30-50 arası başlangıç daha sık senaryodur. Genetik ve çevresel faktörler sıklığını etkiler. Hastalığa yatkınlık ailesel özellik gösterir, ailede hastalık öyküsüne ortalama %30-40 hastada rastlanır.
Sedef Hastalığı Belirtileri ve Çeşitleri Nelerdir?
Hastalığın belirtileri klinik özelliklerine göre değişmektedir.
Psoriasis vulgaris (plak tipi psoriazis):
En sık görülen sedef hastalığı kliniğidir (% 80). Tipik belirtileri oval veya yuvarlak, gümüş renginde pullanmalarla kaplı, deriden kabarık kızarıklıklardır. Diz, dirsek, saçlı deri ve kuyruk sokumuna sık yerleşir. Bazen koltuk altı, kasık, meme altı, kalçaların arası, diz arkası, dirsek iç yüzü ve boyun gibi kıvrım yerlerine de yerleşebilir (İnvers psoriasis). Avuçlar ve ayak tabanında görülebilir (Palmoplantar psoriasis).
Guttat psoriasis:
Gövde üst yarısında, kol ve bacaklarda, yağmur damlasına benzer, küçük, yuvarlak, pembe-kırmızı, kepekli kabarıklıklar görülür. Çocuklarda ve ergenlerde sıktır. Genellikle boğaz enfeksiyonunu izleyerek ortaya çıkar ve birkaç hafta veya ay içinde geriler.
Eritrodermik psoriasis:
Hastalığın vücudun % 90’ından fazlasını kaplamasıdır. İlaç, güneş ışığı, travma, enfeksiyon gibi tetikleyici faktörlerin etkisiyle hastalık yaygınlaşabilmektedir. Tedavisi hastanede uygulanmalıdır.
Püstüler psoriasis:
Kırmızı zeminde, irinli sivilcelerle seyreder. Tipik sedef hastalığı plakları üzerinde veya sağlam görünümlü deride ortaya çıkar. Tüm vücutta yaygın görülebilir (yaygın püstüler psoriasis) veya avuçlar ve ayak tabanlarına yerleşim gösterebilir(palmoplantar püstüler psoriasis).
Eklemlerin sedef hastalığı:
Her 5 hastadan 1’inde ve genelde 40’lı yaşlarda ortaya çıkar. En sık parmak eklemleri, el bileği, ayak bileği, topuk, kalça ve bel eklemleri tutulur. Sabah tutukluğu veya uzun süre oturma ile gelişen tutukluk, el veya ayak parmaklarında şişlik (“sosis parmak” görünümü) gibi belirtilere neden olur. Eklem tutulumunda, tırnak tutulumu da sıktır. Genellikle hastalığa ait deri belirtileri eşlik eder.
Psoriasiste tırnak değişiklikleri:
Hastaların yarısından çoğunda tırnaklar etkilenir. Tırnak yüzeyinde toplu iğne başı büyüklüğünde çukurcuklar, tırnağın yatağından ayrılması, tırnak altında sarımsı renklenme (yağ lekesi görünümü), tırnağın bir bölümünün kaybı ve tırnağın serbest bölümünün altındaki deride kalınlaşma sık görülen değişikliklerdir.
Sedef Hastalığı Bulaşıcı mı?
Hastalık temasla kimseye bulaşmaz.
Sedef Hastalığı Nasıl Seyreder? Başlangıcı Nasıldır?
Alevlenmeler ve iyilik dönemleri ile genellikle uzun sürelidir. Hastalığın belirtileri ve şiddeti kişiden kişiye, hatta aynı kişide zaman içinde değişebilir.
Hamilelik Sedef Hastalığının Seyrini Etkiler mi?
Sedef hastası gebe kalabilir. Gebeliğin etkisi değişkendir; hastalık genellikle gebelikte düzelir, doğum sonrasında ataklarla eski seyrine dönebilir. Az sayıdaki hastada gebelikte püstüler psoriasis gelişebilir. Gebelik ve emzirme döneminde kullanılabilecek ilaçlar hekime sorulmalıdır.
Sedef Hastalığının Diğer Hastalıklarla İlişkisi Nedir?
Özellikle şiddetli sedef hastalığı olanlarda kalp damar hastalıkları için yatkınlığa yol açan, kan yağlarında artışa, tansiyon yüksekliğine ve şeker hastalığına sık rastlanmaktadır. Yine obezite (aşırı kilo) ve iltihaplı barsak hastalığı da toplumdaki sıklığına göre artmış olarak görülmektedir.
Sedef Hastalığının Nedenleri Nelerdir?
Nedeni kesin olarak bilinmemektedir; bağışıklık sistemi, genetik ve çevresel faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. Streptokoklara bağlı boğaz enfeksiyonları, viral infeksiyonlar, lityum, bazı tansiyon ilaçları, bazı romatizmal ilaçlar, aşırı alkol alımı, sigara, kaşıma, keselenme, güneş yanığı gibi fiziksel faktörler, artmış kilo ve stres, hastalığı başlatabilir veya alevlendirebilir.
Sedef Hastalığı Tanısı, Teşhisi Nasıl Koyulur?
Tanı klinik bulgularla konabilir. Nadiren deri biyopsisi gerekebilir.
Sedef Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sedef hastalığı uzun yıllar sürme potansiyelinde bir hastalıktır. Önlemlerle ve uygun tedavi ile kontrol altında tutulabilmektedir. Hastalığı alevlendirebilecek infeksiyon, ilaçlar ve davranışlardan (kaşıma, banyoda liflenme, kese, vb.) kaçınılmalıdır. Sınırlı tutulumlu sedef hastalığında öncelikle yerel/topikal tedaviler seçilmektedir (deri yüzeyindeki kepekleri uzaklaştıran ilaçlar, kortizonlu ilaçlar, kalsipotriol [sentetik D vitamini], kalsinörin inhibitörleri). Bu yöntemler birlikte de kullanılabilir.
Deriyi yagın olarak etkileyen veya sınırlı da olsa topikal tedavilere dirençli hastalıkta sıklıkla ilk basamak olarak metotreksat veya seçilmiş hastalarda fototerapi kullanılmaktadır. Daha nadiren asitretin veya siklosporin kısa süreler ile tedavi seçeneği olabilir. Bu tedavilere yanıtsız hastalarda IL-23 ve IL-17 inhibtörleri başta olmak üzere biyolojik ilaçlar seçilebilir. Tedavi seçimi ve süresinde pek çok faktör etkilidir, hastalığın yaygınlığı, yerleşim yeri, tırnak ve eklem tutulumu, ek hastalıklar, yaşam tarzı vb.
Tedavide hekim, hasta ve hasta yakınları işbirliği içinde olmalıdır. Tıbbi tedavi yanı sıra kronik hastalıklarda yaşam boyu sağlıklı bir diyetle beslenmek önemlidir. Bunun dışında hastalığın doğrudan bağlantılı olduğu özel bir diyet yoktur. Gereksiz besin yasaklarından uzak durulmalıdır. Ayrıca sigaranın bırakılması, alkol tüketiminin azaltılması ve düzenli egzersiz şarttır.
Koç Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.
Güncelleme Tarihi:
6 Nisan 2026
Yayınlanma Tarihi:
28 Ocak 2021
Soru ve önerileriniz için aşağıda bulunan mail adresini kullanarak editoryal ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.